Om ter nutteloost – Kunst en Wetenschap

Ciudad de las Artes y las Ciencias - Valencia (Credit: Jaime Senosiain; via Flickr)
Ciudad de las Artes y las Ciencias - Valencia

Ciudad de las Artes y las Ciencias – Valencia (Credit: Jaime Senosiain; via Flickr)

Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen: Ik denk dat er geen verschillen zijn tussen kunst en wetenschap en dat ogenschijnlijke verschillen gecreëerd worden door scheve verwachtingspatronen. Waarom? Een kort en niet volledig doordacht pleidooi.

Er zijn geen fundamentele verschillen tussen kunst en wetenschap. Een kunstenaar probeert door studie een persoonlijk inzicht te scheppen in de dingen en communiceert dit vervolgens naar een breder publiek. Een wetenschapper doet net hetzelfde. Uiteraard verschilt de manier waarop, maar toch ook niet zo veel als wordt gedacht. Een wetenschappelijk artikel of een wiskundige formule kan, net zoals een gedicht of een toneelvoorstelling, mooi en elegant gevonden worden. Ik ken collega’s die wedstrijdjes grafieken maken organiseren met schoonheid en elegantie als belangrijke criteria. Enkele van m’n vrienden zijn architect en voor hen is het onderscheid tussen kunst en wetenschap nog veel artificiëler.

Mensen hebben andere verwachtingspatronen van kunst dan van wetenschap en daarom worden beiden als anders aanzien: Van wetenschap wordt vaak een praktisch nut verwacht, terwijl van kunst eerder schoonheid wordt verwacht. ‘Waartoe dient je onderzoek nu in de praktijk?’ vraagt men mij wel eens. In een tegendraadse bui wil ik wel eens antwoorden ‘Het dient tot niks, het is gewoon fascinerend’. Zeer overtrokken – uiteraard – want alle wetenschap dient tot een beter begrip, net zoals kunst dat doet, wat op zich een eerbaar doel is maar niet steeds uitmondt in een praktische toepassing. Uiteraard mag wetenschap een praktisch nut nastreven, en soms moet het dat ook, maar dit mag niet het enige zijn. Het is altijd een goede zaak om de wereld beter te begrijpen.

Van kunst wordt a priori niet verwacht dat het een praktisch nut heeft. Gewoon geen zuilen met ham bedekken en geen kattengegooi. Waarom ook hier niet de vraag stellen ‘Waartoe het dient’? Dat zou toelaten om, naast het inzicht dat kunst met zich meebrengt, ook de maatschappelijke impact van kunst nog beter te erkennen dan nu het geval is. Dergelijke vraag zou ook evoqueren dat kunst niet altijd om schoonheid moet gaan. Ik vraag me af wat Jan Fabre’s tegenstanders hadden gezegd wanneer had gebleken dat het aanbrengen van ham de meest praktische manier was om de zuilen van de Gentse aula te waxen.

Niet alleen wetenschap mag een praktisch nut hebben. Ook kunst mag een praktisch nut hebben. En beiden zijn absoluut vrij om dat niet te hebben.

10 reacties

  1. childhood memory: als dochter van een wiskunde leerkracht heb ik thuis altijd meer horen spreken over de ‘schoonheid’ van wiskundige bewijzen dan het ‘nut’ ervan :-). Beauty is in the eye of the beholder – net zoals ‘nut’ in sommige gevallen.

    • Ik ben niet zeker dat kunst vandaag de dag nog over “schoonheid” gaat, net zomin als wetenschap altijd over “nut” gaat. Het belangrijkste verschil zie ik in het belang van “juistheid”. In de wetenschap gaat het erom dat je inzichten kloppen, of tenminste niet tegengesproken worden door de feiten. (Dat betekent natuurlijk niet dat de waarheid definitief is.) Kunst lijkt me meer over interpretatie te gaan dan over juistheid.

      Dit gezegd zijnde: wat weet ik er van :-)

      • Inderdaad, kunst is steeds een interpretatie van de werkelijkheid zoals de kunstenaar die ziet, een wetenschapper zou de werkelijkheid op een exacte manier moeten benaderen, maar dat is dan waarschijnlijk weer een illusie! Dus meteen een eerste gelijkenis.
        Ik denk dat kunst in se niets te maken heeft met schoonheid, maar alles met het losmaken van emoties. En zou dit niet tweede gelijkenis met wetenschap kunnen zijn?
        De discussie over het nut of de nutteloosheid van zowel wetenschap als kunst lijkt mij eerder irrelevant (natuurlijk zijn beiden nuttig! natuurlijk zijn beiden nutteloos!), dit is maar de betekenis die wij eraan geven.

        • Interessant punt Veerle (losmaken van emoties)! Eén voorbeeld is dat op elk congres er altijd wel altijd een aantal ‘scholen’ zijn die elk een ander standpunt aanhangen en met mekaar in de clinch gaan (op soms emotionele wijze). Ikzelf ben niet altijd zo blij met dergelijke tendensen (neigt naderhand te veel naar religie); gelukkig zijn er andere voorbeelden waar wetenschap net zoals kunst emotie losmaakt (een plots aha moment bvb, ik had er nog één afgelopen maand. Ik zal slecht slapen tot wanneer het opgeschreven is).
          Voor onze dagelijkse werking is de discussie nut vs. nutteloos inderdaad irrelevant (of beter: zou moeten zijn), maar wanneer we naar geld vissen wordt deze discussie plots heel relevant. In heel wat onderzoeksvoorstellen wordt er expliciet naar gevraagd.

      • Akkoord dat kunst niet over schoonheid gaat. Mijn stukje ging over wat het publiek iha van kunst verwacht, wat mi nog steeds ‘schoonheid’ is.
        Een interessant punt wat je aanhaalt over ‘juistheid’ vs. ‘interpretatie’, al denk ik dat veel van wat wij doen in essentie toch ook ‘interpretatie’ is.

    • Ik vermoed dat er zelfs een derde strekking in de kunst is (geweest): aktief de niet-schoonheid opzoeken. Reactionaire strekkinge die de confrontantie willen aangaan. Nu ja, ik ben, net zoals Giovanni een leek en grotendeels cultuurbarbaar. Zaten er ook geen kunstenaars bij onze Jonge Academie? Dames en heren van de bevlogen gedachte, vorm, of vibratie (i.e., geluidsgolven ;)) : zet ons gerust op de plaats!

      • Ik ben zeker dat lelijkheid (whatever that means) een doel op zich kan zijn, maar het is alleszins niet iets waar het publiek op zit te wachten (jammer genoeg).

        • Laat ons dit probleem wetenschappelijk benaderen: het gaat erom hoe je kunst definieert … Al leert de ervaring dat het fijne van kunst is dat het zich niet laat definiëren.

          • Ja, dan kan je kunst moeilijk wetenschappelijk benaderen niet?Is dat niet juist het fijne aan kunst, dat het allemaal niet moet kloppen (of misschien vinden kunstenaars juist van wel?).

  2. Kunst kan moed en inspiratie geven, misschien kan wetenschap dat ook? Onlangs ontdekte ik door op een ander moment dan anders van de parking naar de werkplek te wandelen dat die rare kronkelkunst op de muur van ons gebouw een gedicht in schaduwwoorden is (enkel te zien bij bepaalde zonnestand). Dit gaf mij een aha moment en inspiratie voor mijn onderzoek, dat hopelijk ook tot inspiratie mag leiden voor anderen :-)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *