Meer inzicht, meer STEM!

Ons onderwijs heeft nood aan een stevige opfrissing van de manier waarop wetenschappen, techniek, engineering en wiskunde aangebracht worden – de domeinen die nu vaak aangeduid worden met het acroniem STEM (Science, Technology, Engineering and Mathematics). Niet alleen omdat onze economische groei afhangt van technologische innovatie. Minstens even belangrijk is het om correct te kunnen inschatten wat de invloed is van technologie op ons persoonlijk leven en op het maatschappelijk debat.  De Vlaamse overheid heeft sinds 2012 een STEM-actieplan. Het STEM-platform, een groep individuen uit diverse kringen geeft advies aan de overheid over de concretisering van dit actieplan. En op de Dag van de Wetenschap kwam er – op initiatief van het platform – een STEM-charter dat door zo veel mogelijk relevante maatschappelijke actoren ondertekend werd.

Ook aan de Jonge Academie is de vraag gesteld om te ondertekenen, en zoals we gewoon zijn, leggen we zo’n vraag eerst voor aan de hele groep. Zoals we ondertussen ook gewoon zijn, ontstaat daarna een hele lange discussie – per email natuurlijk! De discussie op zich is echter ook een waardevolle bijdrage aan het maatschappelijke debat over STEM. Als we ze op deze blog voeren, kan iedereen mee volgen. Dat verrijkt onze discussie, en bovendien helpt het onze mailboxen onder controle te houden. Vandaar deze blogpost.

Er bestaat hier en daar namelijk nog wat weerstand tegen de hele hype rond ‘STEM’. Er zijn mensen die denken dat een uitbreiding van de STEM-vakken de humane wetenschappen in verdrukking zal brengen, en dus de algemene vorming van onze jongeren. Er zijn mensen die denken dat het puur wetenschappelijke denken zal verdwijnen als er te veel nadruk wordt gelegd op het nut van wetenschap voor de ontwikkeling van nieuwe technologie. En er zijn er die denken dat een nieuw vak ‘STEM’ – of een nieuwe richting – juist voor meer versnippering zal zorgen in het reeds versnipperde onderwijslandschap. Al die bezorgdheden kunnen terecht zijn als er een onzorgvuldig beleid wordt gevoerd.

Toch schaart de Jonge Academie zich achter het STEM-charter, omdat we niet de indruk hebben dat het beleid effectief onzorgvuldig zal gevoerd worden. Even de belangrijkste argumenten op een rijtje.  Het STEM-charter heeft twee hoofddoelen:

  • Zorgen voor een meer geïntegreerde aanpak van de ‘STEM’-vakken in het middelbaar. Om eindelijk af te stappen van het hokjesdenken dat wiskunde, chemie, fysica, biologie, informatica, etc. allemaal aparte vakken zijn. Om wiskunde en wetenschappen te integreren met hun technologische gevolgen en toepassingen.
  • Het super-versnipperde landschap van mensen die zich achter zo een STEM-integratie zetten wat meer samenbrengen, zodat er minder dubbel werk gebeurt, en minder kleine initiatiefjes hier en daar ontstaan.

Een gelijkaardige bezorgdheid leidde dit voorjaar tot een standpunt (samen met de KVAB en unaniem goedgekeurd binnen de Jonge Academie) over de nood aan informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs. Dat vind je hier: http://www.kvab.be/informatica.aspx.

Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling om de uren voor die wiskundige en wetenschappelijke vakken uit te breiden ten koste van andere waardevolle kennisgebieden. Het enige doel is om de beschikbare uren wiskunde en wetenschappen zo nuttig en interessant mogelijk in te vullen.

De integratie van technologie met wiskunde en wetenschappen hoeft ook helemaal het zuiver wetenschappelijke denken niet uit te sluiten. Goed onderwijs kan niet anders dan aantonen dat wetenschappelijk onderzoek vaak gedreven wordt door pure nieuwsgierigheid, los van elke nutsfactor. Vaak vindt die kennis later (of veel later) plots en onverwacht ergens een technologisch nut. Even vaak ook niet.  Dat is niet erg, het is net het doel van de wetenschapper om die verkenning te doen zonder zich te moeten afvragen waarvoor zijn werk zou kunnen dienen.
De boodschap “STEM voor iedereen” slaat erop dat iedereen wat basiskennis van geintegreerde STEM zou moeten krijgen, net zoals dat iedereen een basiskennis Frans, geschiedenis, etc, meekrijgt op de middelbare school. Dus wetenschap geïntegreerd met technologie en niet (zoals nu vaak) enkel de pure wetenschappen.  Opnieuw, niet door meer uren, wel door meer samenwerking tussen de vakken die er al zijn.  Het is namelijk ook zo dat voor een heleboel “humane” wetenschappen enig inzicht in de wetenschap achter technologie zeer belangrijk is. Denk aan ethici die over de impact van technologie moeten nadenken; historici die de rol van technologie op gebeurtenissen in het verleden onderzoeken; taalkundigen die steeds vaker algoritmisch onderzoek doen; kunsthistorici die beroep doen op wiskundige methodes bij het onderzoeken van schilderijen of teksten; enzovoort.

Dan nog het aspect van concurrentie. Dat er door de voorgestelde ingrepen meer jongeren naar STEM-richtingen zouden komen, is in de hele discussie niet de kern van de zaak, en is zeker niet de reden waarom een organisatie zoals de Jonge Academie het STEM-charter ondertekent. Ook al is het duidelijk dat sommigen dat graag zouden hebben, en zelfs dat sommigen er zelfs de reden in zoeken om een dergelijke hervorming in gang te zetten. Uiteindelijk is het vooral van belang dat ieder talent op de juiste plaats terecht komt, en dat kan maar door een realistisch beeld te geven van hoe de maatschappij werkt — met inbegrip van wetenschappen en techniek.

7 reacties

  1. Goed gezegd Giovanni! Je tekst is veel duidelijker, en gewoon veel beter dan die van het STEM-charter zelf.
    Interdisciplinariteit kan maar werken als er ook over traditionele grenzen wordt samengewerkt, en vanuit de humane wetenschappen reiken we dan graag de hand.
    Je zou bijvoorbeeld een concrete wiskundeles kunnen starten met een historisch overzicht over hoe een bepaald wiskundig bewijs tot stand kwam. Met een schets van de context toen het wiskundige probleem voor het eerst geduid werd, de persoonlijke denkkronkels van degene die het bewijs bedacht, en gevolgen die de vondst had voor de verdere ontwikkeling van de wiskunde in het algemeen. Een dergelijke aanpak zal volgens mij de betrokkenheid van de studenten én hun begrip in de zaak enkel verhogen – eerder dan een les die het bewijs droog afratelt (ò traumatische herinnering aan de jeugd op het college)…
    Net zoals natuurlijk een wiskundige analyse van economische en demografische problemen uit het verleden al zijn ingang heeft gevonden (of zou moeten vinden) in het historische onderzoek. Dat zou de geschiedenisles minder verhalend maken (of saai, zoals sommigen soms onterecht beweren :-), en dus juist meer analytisch ingestelde leerlingen kunnen boeien. OF hoe we allen een beter onderwijs op het oog hebben!

    • Absoluut. In de lagere school heeft men een hele tijd de weg bewandeld van het geintegreerd aanbieden van leerstof (dus niet in aparte vakken). Voor wereldorientatie stapt men daar nu blijkbaar een beetje vanaf door dat op te delen in “mens en maatschappij” en “natuur en techniek”. De logica is eenvoudig: er is wat vakkennis vereist in die domeinen die niet iedereen blijkt te hebben. Maar toch: “techniek en maatschappij” of “mens en natuur” zijn toch even belangrijk? En alle andere combinaties ook.

      Er is geen eenvoudige oplossing: iedereen zou de reflex moeten hebben om de rol van zijn/haar vakgebied correct voor te stellen in relatie tot de anderen.

  2. Er moet ook zeker en vast gewerkt worden aan de gender bias die in de STEM richtingen nog altijd opvalt. Het is immers pijnlijk duidelijk dat vooral dames de STEM richtingen (en zelfs de STEM aspecten in niet-core STEM richtingen) te vaak aktief vermijden. Dat dit cultureel bepaald wordt, is duidelijk als je naar andere landen/andere werelddelen kijkt, waar gender discrepanties afwezig zijn, of omgekeerd voorkomen. Aangezien het afkeren van STEM zeer waarschijnlijk een basis heeft in de (lagere) jaren van het middelbaar, lijkt me dat dit initiatief om meer geïntegreerd onderwijs voor STEM vakken op te zetten, een ideale opportuniteit vormt om ook meteen aan de zeer ongelukkige gender bias te werken!

  3. Ik denk dat die gender bias al veel vroeger ontstaat dan de middelbare school. We zullen daar dus ook vroeger in het onderwijs op moeten inspelen. En als de kwestie van onderwijs ter sprake komt, dan moeten we niet alleen denken aan de invulling van het onderwijs, maar ook hoe we toekomstige leraren gaan opleiden om dat onderwijs te geven.
    Bovendien wordt die gender bias niet enkel door het onderwijs beïnvloed. Welk speelgoed brengt de Sint binnenkort? Welke nevenactiviteiten kiezen/stimuleren ouders voor hun kinderen? Het zou interessant zijn om eens te kijken naar de gender-verdeling voor STEM-activiteiten voor jongere kinderen, zoals bvb. coderdojo’s oid.

  4. Heel goede tekst Giovanni. Heel genuanceerd en heel dicht bij een consensus view voor de JA. Zo genuanceerd zelfs dat het verdraaid lastig is om het ergens niet eens mee te zijn :)
    Dus ik kan enkel een voor mij essentieel punt te onderlijnen: onderwijs (sensu largo) is meer dan het aanleveren van toekomstige arbeidskrachten. Ik zou zelfs durven stellen dat veel van de materie die we studenten aanleren vooral als ‘brein-training’ dienen. Eens op de werkvloer moet bijna iedereen praktisch van 0 worden opgeleid, steunend op een brede basis aan noties, een brein dat is opgeleid om nieuwe dingen te assimileren, en een gezonde dosis kritisch denken. Dus laat ik eindigen met een stelling waar misschien minder het mee zullen eens zijn: het belang van specifieke tools aangeleerd krijgen op de school/unief-banken is overschat.

    • Bedankt voor de aanvulling, Frederik. Het gaat inderdaad vooral over algemene vaardigheden: abstractie, opsplitsen in deelproblemen, itereren tot een oplossing, transfer van technieken van een domein naar een ander. Maar aan de andere kant moeten al deze zaken (volgens mij althans) aangebracht worden vanuit concrete situaties, om de leerlingen goed de noodzaak van al die abstracte concepten duidelijk te maken. Dus: eerst concrete situatie, dan abstract denken voor oplossing, en dan terugkeren naar concrete situatie + veralgemenen! (Die laatste stap niet vergeten.)

      Los daarvan: het is uitstekend als iedereen het eens is over de principes, maar dat garandeert niet dat de uitwerking zonder problemen verloopt :-)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *